W czasie wolnym postanowiłem zmierzyć się z literaturą
z jaką nieczęsto mam do czynienia. Nie chciałem jednak zabrać się za literaturę
czysto podręcznikową, czego obawiałem się po zwykłych historycznych pozycjach. Moją
uwagę przykuła jednak książka pt. „Litość i szubienica” Bronisława Geremka,
która już od pierwszych stron zdecydowanie odbiegała od przykładowych tomów „Historii
powszechnej”, których tym razem wolałem uniknąć. Przyznam się jednak szczerze,
że gdyby nie tytuł książki, który brzmi jak niskobudżetowy serial, nigdy z
czystej ciekawości bym po tę pozycję nie sięgnął…
Książka Profesora Geremka została wydana jako jeden z
wielu tomów serii nazwanej „Wielkie problemy dziejów człowieka” i jak reszta
książek z tej listy, jest trzystustronicowym esejem historycznym, prezentującym
ogólne problemy ludzkości z przeszłości, które ciągle mają pewien wpływ na
człowieka współczesnego. Ten tom skupia się na problematyce ubóstwa i nędzy w
historii ludzkości oraz zmianach w
postrzeganiu tych terminów poprzez wieki. Książka jednak, nazwana inaczej
dziejami nędzy i miłosierdzia, mimo głównego skupienia się na zmianach w
podejściu do ubóstwa w wielu społeczeństwach (jedynie europejskich), porusza
również wiele innych powiązanych problemów.
Ze względu na obszerność książki oraz dosyć
specyficzny język autora, jeżeli chodzi o profesjonalną terminologię, skupiłem
się jedynie na fragmencie książki, dotyczącym ubóstwa w średniowieczu oraz
zmianach w jego likwidowaniu przy przejściu ze średniowiecza w nowożytność.
Jednakże sam fragment ten wraz z obszernym wprowadzeniem i scharakteryzowaniem
samego terminu ubóstwa w historii ludzkości dał mi pewien podstawowy obraz na
problematykę całego eseju. Poza swoimi spostrzeżeniami, autor przedstawia
również poglądy wielu innych historyków, niekiedy XIX-wiecznych, częściej natomiast
XX-wiecznych. Ze względu na to nagromadzenie wielu poglądów w jednym dziele,
które nierzadko stoją do siebie w opozycji, muszę przyznać, że bardzo łatwo
jest się w tej książce zgubić i wymaga ona większego skupienia od czytelnika. Sam
temat ubóstwa w społeczeństwach zachodniej Europy jednakże zainteresował mnie.
Esej przedstawił je jako nieodłączną część społeczeństw średniowiecznych i
nowożytnych. Przedstawił również rozbieżność średniowieczną między
uszlachetnianiem ludzi ubogich, jako skromnych i skupiających się na duchowej
sferze swego człowieczeństwa, nie cielesnej, a piętnowaniem żebraków i
bezdomnych. Sam tytuł książki odwołuje się do dwóch sposobów rozwiązywania
problemu nędzy w wielu społeczeństwach. Szubienicą karano za żebranie na ulicy,
litością miały być powstające instytucje opieki społecznej oraz jałmużna.
Pomimo głównego wątku jakim jest bieda w miastach europejskich, esej
przemyca również pewną historię ludzkich uczuć i poczucia ludzkiej solidarności
na przestrzeni wieków. I o ile problematyka nierówności społecznej w
średniowieczu sprawiła, że nie odłożyłem od razu tej książki na półkę, tak
niestety, narracja autora prawie mnie do tego sprowadziła. Być może zwyczajnie
skoczyłem na zbyt głęboką wodę jak na początek, ponieważ językowa strona eseju
Profesora Geremka odrobinę mnie przytłoczyła. Jednak postanowiłem doczytać
wybrany przeze mnie fragment do końca, gdyż autor zdecydowanie zainteresował mnie
tym tematem.
Gratuluję wytrwałości!
OdpowiedzUsuń